Odsjek snimanja, Akademija dramske umjetnosti Zagreb
Štivo

Krunidba srpskog kralja i »Šibenska luka«
ili Arheološko istraživanje prazne filmske limenke

Otvori sve | Zatvori sve

O nabavci i ponovnom pronalasku i restauraciji filmskog gradiva

Tijekom se vremena zaboravilo na film o krunidbi i on je završio kod Willsonovih nasljednika. Srpski književnik Vojislav Jovanović - Marambo, jedan od gledatelja na beogradskoj projekciji 1905., za vrijeme svog diplomatskog boravka u Velikoj Britaniji otkupio je od Willsonovih nasljednika sve materijale, koje je privatno prikazivao 1937. godine u Beogradu. Jovanović je namjeravao od materijala napraviti film o krunjenju kralja Petra I Karađorđevića te jednu kopiju filma ustupa poduzeću Jugoslovenski prosvetni film.

Jugoslovenska kinoteka 1950. godine otkupljuje, neovisno o Jovanoviću oko 600 metara filma o krunjenju kralja Petra I Karađorđevića od srpskog političara Dragiše Stojadinovića. Po svemu sudeći, taj je materijal tek dio cjelokupne građe koja je bila u posjedu Jovanovića. Kako je Stojadinović, bivši šef Kinematografske sekcije Srpske vojske u Prvom svjetskom ratu i bivši političar došao do tog materijala nije objašnjeno.

Film Krunisanje kralja Petra I Karađorđevića dužine 550 m proglašen je kulturnim dobrom srpskog naroda, a njegove kopije tadašnji direktor Jugoslovenske kinoteke Milenko Karanović [7] poklanja mnogim kinotekama. Iako nije objašnjeno tko je tu kraću inačicu montirao, jer govori se o filmu izvorne dužine 1.156 m. Ta kraća inačica, prema navodima Stevana Jovičića, ušla je kao primjer montažnih postupaka u izlaganju priče:

Ovde je možda, po prvi puta primenjena klasična demonstracija tehnike pri saopštavanju neke vesti putem filma. Po tome film bi kao "dobru priču" prihvatili ne samo montažeri iz vremena nemih i zvučnih filmskih žurnala, već i montažeri vesti iz bilo koje televizijske stanice danas.

Prema S. J. iz knjige: Historičar i film (The Historian and Film) na str. 101

Prema kasnijim istraživanjima smatralo se da je film snimio sam Willson, premda je bilo naznaka iz predratnog tiska, a i kod dr. Kosanovića, da je to rad nekog angažiranog snimatelja.

Ponudivši pet godina kasnije cjelokupni materijal Jugoslovenskoj kinoteci Jovanović saznaje da ga ona već ima (dio) i prekida pregovore. Možda je tome razlog upravo prijepor zbog Stojadinovića i pitanja porijekla materijala. Jovanovićev i Stojadinovićev put su prepleteni jer Jovanović je tijekom prvog Svjetskog rata bio član ratnog Presbiroa srpske Vrhovne komande i šef Presbiroa srpske vlade u Londonu te od 1924. do 1950., s kraćim prekidima, bio načelnik u Istorijskom odeljenju ministarstva inostranih dela. U svakom slučaju Jovanović izvorni materijal ostavlja Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Taj je materijal oštećen zbog neadekvatnog čuvanja.

Stevan Jovičić, upravnik arhiva Jugoslovenske kinoteke, istražujući fond Jugoslovenskog prosvetnog filma nalazi kopije Willsonova materijala koje im je Jovanović svojedobno dao. Jovičićs dr. Markom Babcem rekonstruira i u cijelosti obnavlja prvotnu građu Willsona i Mottershawa. Film, kojem su napravljeni novi međunaslovi na srpskom i engleskom, restauriran je u tvrtci L'Immagine Ritrovata iz Bolonje i u Rimu (1999. - 2004.). Film ima sada dužinu od 1.480 m. Kako se za izvornu građu govorilo da ima 1.156 m dio produžetka može se odnositi na međunaslove, ali i na neke materijale.

Prema službenim navodima restauriranje filma je financiralo ministarstvo kulture Republike Srbije, a zanimljiva je informacija o restauraciji ovog filma objavljena 22. lipnja 1999. godine u beogradskim novinama i na Internetu:

"Glas javnosti", Beograd, Godina II, obnovljeno izdanje, utorak 22. jun 1999.

Italijanski filmski radnici će, u okviru programa "Film za mir" koji se održava u Rimu u utorak i sredu, obeležiti Dan Jugoslovenske kinoteke, u znak počasti ovoj značajnoj instituciji naše i svetske kulture, izjavio je Radoslav Zelenović, direktor Kinoteke.

Dan Kinoteke (6. jun), koja ove godine slavi 50 godina osnivanja, obeležen je u našoj zemlji skromno. Italijanskom programu pod nazivom "Omaž Jugoslovenskoj kinoteci" prisustvovaće poznati italijanski reditelji, kao i naš Emir Kusturica. Zatim će biti prikazan dokumentarni film "Krunisanje kralja Petra Prvog Karađorđevića" iz 1904. godine. Na programu je i italijanski film "Dante" iz 1921. godine, koji je dugo smatran izgubljenim i čija je jedina kopija nedavno pronađena u našoj kinoteci i poklonjena italijanskim kolegama. U znak zahvalnosti italijanski stručnjaci su rekonstruisali našu kopiju filma "Krunisanje kralja Petra Prvog Karađorđevića".

I na kraju

"Šibenska luka", prizor s obale

Šibenska luka neprijeporno je u Hrvatskoj kinoteci, za sada, najstarija filmska snimka iz Hrvatske. To je dokument od nacionalne važnosti. Kako tom filmskom fragmentu nedostaje kadar poznat iz serijala Sto godina filma, i kako se radi o dijelu cjelovitog filma u kojemu se govori i o snimkama Zadra, bilo bi dobro i nužno doći u posjed kopije filma Krunisanje kralja Petra I Karađorđevića i putovanje kroz Srbiju, Novi Pazar, Crnu Goru i Dalmaciju / The coronation of king Peter I of Serbia and a ride trough Serbia, Novi-Bazar, Montenegro and Dalmatia (Velika Britanija 1904.).

Taj iznimni filmski dokument britanskih filmaša mora naći svoje mjesto i u hrvatskoj povijesti filma. Taj film ne treba miješati s kraćom necjelovitom inačicom Krunisanje kralja Petra I Karađorđevića dužine 550 m, koja se odnosi na samu krunidbu, iako ponekad iz napisa nije ni danas jasno o kojoj se inačici radi.

Literatura

**Filmovi u Hrvatskoj kinoteci pri Hrvatskom državnom arhivu 1904 - 1940, Prilozi za povijest hrvatskog filma i kinematografije, sv. 6, Hrvatski državni Arhiv - Hrvatska kinoteka, Zagreb 2003.

** Filmska enciklopedija, JLZ Miroslav Krleža, Zagreb 1986. i 1990.

Branko Belan, Sjaj i bijeda filma, Epoha, Zagreb 1966.

Branko Belan, Film u Hrvatskoj - od Lumiera do partizanskih kamera, Filmska kultura br. 84-85, Zagreb 1973.

France Brenk, Nacrt povijesti jugoslavenskog filma, u knjizi: Georges sadoul, Povijest filmske umjetnosti, Naprijed, Zagreb 1962.

Petar Volk, Balada o trubi i maglama, u knjizi: Branko Belan, Sjaj i bijeda filma, Epoha, Zagreb 1966.

Stevan Jovičić, Krunisanje kralja Petra I 1904. godine, u knjizi: Fotografije Vojislava M. Jovanovića, Internet izdanje, Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković, Beograd, 2001

Stevan Jovičić, Od kamere opskure do video-filma, Centar film - Prizma, Beograd - Kragujevac 1998.

Duško Kečkemet, Počeci kinematografije i filma u Dalmaciji, Izdanja Muzeja grada Splita, Split 1969.

Dejan Kosanović, Leksikon pionira i filmskih stvaralaca na tlu Jugoslavenskih zemalja 1896 - 1945, Institut za film - Jugoslovenska kinoteka - Feniks film, Beograd 2000.

Dejan Kosanovic, KRUNISSANJE KRALJAA PETRA I KARADJORDJEVICA I PUTOVAWE KROZ SRBIJU, NOVI PAZAR, CRNU GORU I DALMACIJU / THE CORONATION OF KING PETER I OF SERBIA AND A RIDE THROUGH SERBIA, NOVI-BAZAAR, MONTENEGRO AND DALMATIA / [INCORONAZIONE DI RE PIETRO PRIMO DI SERBIA ED IL VIAGGIO ATTRAVERSO LA SERBIA, NOVI-BAZAAR, IL MONTENEGRO E LA DALMAZIA]

Dejan Kosanović, Počeci kinematografije na tlu Jugoslavije do 1918. godine, Institut za film - Univerzitet umetnosti, Beograd 1985.

Mato Kukuljica, Kratki pregled povijesti hrvatskog filma (1896 - 1990), Zapis br. 465, 2005/9, Hrvatski filmski savez 2005.

Mato Kukuljica, Zaštita i restauracija filmskog gradiva, Hrvatski državni Arhiv - Hrvatska kinoteka, Zagreb 2004.

Enes Midžić, Profesija snimatelj, Hrvatski filmski ljetopis br. 7/1996.

V. Milivojević, Najstariji film o Beogradu i Srbiji, Glas javnosti, Beograd, Internet izdanje, 22. 9. 2004.

Paul Smith, The Historian and Film, Cambridge University Press, 1976.

Ivo Škrabalo, Između publike i države, Povijest hrvatske kinematografije 1896 - 1980., Znanje, Zagreb 1984.

Ivo Škrabalo, 101 godina filma u Hrvatskoj (1896 - 1997), Nakladni zavod Globus, Zagreb 1998.

Filmovi

Daring Daylight Burglary, red. F. Motthershaw, Scheffield Photo company 1903.

Early Cinema, Primitives and pioneers, British Film Institute, DVD

Sto godina filma, Prvo stoljeće hrvatske kinematografije (3), Oktavijan Miletić, red. Z. Sudović, Hrvatska radio-televizija 1996.

Sto godina filma, Sto godina hrvatske kinematografije, Počeci, red. Z. Sudović, Hrvatska radio-televizija 1995.

Šibenska luka, HR : 1904. - k. Frank S. Mottershaw. - c/b. nt. - dok., 35 mm, 52 m. - DN 15858/3599; NTK 15870/3881; NTK 15871/3881; NTK 15872/3881 16 mm, 21 m. - DN 15859/3599; NTK 13953/3663; NTK 15869/3881; Hrvatska kinoteka

Živuće fotografije, red. M. Juran, Jadran film 1983.

Živuće fotografije II, red. M. Juran, Inter film 2006.

‹ Prethodno poglavlje

 


Bilješke

[7] Otac redatelja Srđana Karanovića.