Odsjek snimanja, Akademija dramske umjetnosti Zagreb
Štivo

Krunidba srpskog kralja i »Šibenska luka«
ili Arheološko istraživanje prazne filmske limenke

Otvori sve | Zatvori sve

Krunisanje kralja Petra I Karađorđevića i više od toga

U beogradskim je novinama Glas javnosti 21. rujna 2004. objavljen članak koji je nažalost (ali sasvim razumljivo) nezapažen od ljudi koji su zainteresirani za povijest filma u Hrvatskoj.

Glas javnosti, Internet izdanje, sreda, 22. 9. 2004.

U Kinoteci na stogodišnjicu krunisanja kralja Petra Karađorđevića

Najstariji film o Beogradu i Srbiji

Dvadeset prvog septembra pre sto godina krunisan je Kralj Petar I Karađorđević, za koga se vezuje epitet najdemokratskijeg srpskog vladara. Filmski materijal snimljen tim povodom najstariji je filmski dokument snimljen kod nas i proglašen je za kulturno blago srpskog naroda.

U Muzeju jugoslovenske kinoteke prikazana je upravo restaurisana kopija Krunisanja kralja Petra I Karađorđevića, a ovom izuzetno značajnom kulturnom događaju, jer malo je naroda koji se mogu pohvaliti filmom snimljenim pre jednog veka, prisustvovale su visoke zvanice iz javnog života. Porodica prestolonaslednika Aleksandra Karađorđevića, supruga Katarina i kraljević Filip, dolazeći u Kinoteku, prvo su se srdačno pozdravili i izljubili (tri puta) sa predsednikom Borisom Tadićem, proćaskali na engleskom, a potom i rukovali sa ministrom za kulturu Draganom Kojadinovićem i ostalim gostima. (...)

Najstariji sačuvani filmski dokument o Beogradu i Srbiji snimio je 1904. godine povodom krunisanja Kralja Petra I počasni srpski konzul u Šefildu Arnold Mjur Vilson i Frenk Storm Moteršo, koji je početkom dvadesetog veka u Britaniji važio za jednog od najpoznatijih filmskih stvaralaca. Materijal koji se čuva u JK svrstava se u takozvanu veliku filmsku reportažu i sadrži šest scena: ulične prizore u Beogradu, kolona koja ide ka Sabornoj crkvi na dan krunisanja i potom ka Dvoru, paradu vojske, pogled na beogradsku tvrđavu i pristanište, smotru oružja na Banjici. Pored scena snimljenih u Beogradu, autori su ovekovečili na svom putovanju i Kraljevo, Žiču, Studencu, Rašku, Novi Pazar, Andrijevicu, Cetinje, Zadar i Šibenik. (...)

Prema rečima profesora Marka Babca, izuzetan film, neobičan po formi, originalan po montažnim i dramaturškim rešenjima, sjajnim likovnim kompozicijama i smelim pokretima kamere.

V. Milivojević

Onima kojima je taj članak nepoznat, promaknuo je i jedan drugi podatak: program filmova Svjetskog festivala nijemog filma, Pordenone, Sacile, Italija, listopad 2004. To je već moglo zaintrigirati profesionalne pratitelje festivalskih zbivanja. Svjetska premijera restauriranog britanskog filma, koji je vlasništvo Jugoslovenske kinoteke, otkrila je nove i značajne podatke o ranim snimanjima na području Hrvatske. Na festivalu je prikazan film koji je predstavio dr. Kosanović:

Krunisanje kralja Petra I Karađorđevića i putovanje kroz Srbiju, Novi Pazar, Crnu Goru i Dalmaciju / The coronation of king Peter I of Serbia and a ride trough Serbia, Novi-Bazar, Montenegro and Dalmatia [Incoronazione di re Pietro primo di Serbia ed il viaggio attreverso la Serbia, Novi-Bazar, il Montenegro e la Dalmazia]

(GB, 1904). Prod: Arnold Muir Willson; ph: Frank Mottershaw, Jr.; 35 mm, 1480 m., 54' (25 fps), virato / toned, Jugoslovenska Kinoteka. Didascalie in serbo e inglese / Serbian & English intertitles.

(Velika Britanija 1904., Producent: Arnold Muir Willson; snimatelj: Frank Mottershaw, Jr.; 35 mm; 1480 m; 54' (25 sl/s/); toniran, Jugoslovenska kinoteka. Međunaslovi na srpskom i engleskom).

"Krunisanje kralja Petra I Karađorđevića"

U tom su filmu, koji je s novim materijalima bitno proširen od prethodne inačice Krunisanje kralja Petra I Karađorđevića, i kadrovi nama poznate Šibenske luke. Tom je prezentacijom, koja je promijenila atribuciju filmskog fragmenta Šibenska luka, otvoren prostor za unošenje novih podataka o filmskim snimanjima u Hrvatskoj. Ono što mi zovemo filmom Šibenska luka tek je mali dio materijala, fragment tog velikog dokumentarnog filma britanske produkcije u kojom osim snimaka šibenske luke postoje i snimke Zadra.

Na koji je način svojedobno u Jugoslovenskoj kinoteci izdvojen iz jedne veće cjeline zasebni materijal Luka Šibenik (Šibenska luka) nije poznato. Taj je fragment kao i cjelokupni materijal, kasnije rekonstruiran iz većih i manjih cjelina koje su nam nažalost bile izvan vidokruga.

A. M. Willson

Svečanost krunidbe novog srpskog kralja Petra I Karađorđevića odvija se 1904., godinu dana nakon preuzimanja vlasti, zbog negativnih reakcija iz Europe. I tu svečanost međunarodna zajednica bojkotira zbog ubojstva prethodnog srpskog kralja Aleksandra I Obrenovića i njegove supruge 1903. godine. Od krunjenih glava samo je ona iz Crne Gore.

Među uzvanicima i rijetkim gostima iz inozemstva je Arnold Muir Willson (1857. - 1909.), advokat, političar, etnograf, publicist i počasni konzul Kraljevine Srbije u Scheffieldu. Willson, koji se bavio novinarstvom i fotografijom angažira Franka Motherrshawa kako bi snimili svečanost krunjenja. Izbor tog filmaša zasigurno nije slučajan. Za taj pothvat potreban je iskusan snimatelj i redatelj. Svečanost krunjenja zasigurno je ne samo sjajan filmski prizor već i dokument koji može u javnosti prekriti dio negativnih reakcija.

F. Mottershaw

Frank Motherrshaw (1882. - 1930.) pionir je britanskoga filma i utemeljitelj Sheffield Photographic Company. S prvim se filmovima pojavljuje 1901., a s do tada 20-ak snimljenih filmova najveći uspjeh postiže filmom Daring Daylight Roberry (1903.), koji je distribuiran u Americi kroz Edisonovu tvrtku. Taj je film po svojoj strukturi bitno utjecao i na klasični američki film The Great Train Roberry (Edwin S. Porter, 1903.).

Willson i Mottershaw su doputovali u Beograd 21. rujna 1904. godine, snimili krunidbene svečanosti novog srpskog kralja. Film je strukturiran kao velika filmska reportaža iznimne dužine za ono vrijeme, u kojoj je sama svečanost krunidbe prikazana u šest cjelina: ulični prizori Beograda, kolona koja kreće ulicama prema Sabornoj crkvi te prema dvoru, parada vojske, pogled na beogradsku tvrđavu i pristanište, smotra oružja na Banjici. Samo krunjenje obavljeno je u manastiru u Žići, koje je i razlog putovanja po Srbiji (Kraljevo, Žića, Studenica, Raška). Nakon toga slijedi putopisni materijal. Willson i Mattershav su snimali u Novom Pazaru, koji je tada pripadao Turskoj, zatim Andrijevicu u Crnoj Gori i paradu crnogorske vojske u Cetinju te su u Hrvatskoj snimali luku Šibenik i Zadar. Upravo te snimke Šibenika poznajemo kao Šibenska luka, o one Zadra treba još vidjeti.

Snimljeni film Willson prikazuje uz predavanja o Srbiji u Londonu, a 1905. u Narodnom pozorištu Beogradu.

Osim bjelodano zanimljivog i atraktivnog dokumentarnog materijala film je imao tada (a i danas) snažnu propagandnu ulogu. O tome piše jedan od najzaslužnijih ljudi u istraživanju i kompletiranju i restauraciji tog filma, a to se vjerojatno odnosi na kraću inačicu:

Film je prikazan u Londonu decembra 1904. godine uz predavanje advokata Vilsona, koji je pokušao da stvori o Srbima drugačije mišljenje nego što ih je u to vreme žuta štampa predstavljala zbog ubistva kralja Aleksandra i kraljice Drage Obrenović. Film je rekonstruisan i 90 godina kasnije kao značajno ostvarenje prikazan je u Parizu pod pokroviteljstvom UNESCO-a kada je Srbija ponovo bila pod embargom, a Srbi predstavljeni kao narod ubica.

Stevan Jovičić, Od kamere opskure do video-filma

Rekonstruirani film je prikazan i na otvaranju Prvog festivala srpskog filma u Parizu, koji je održan od 8. do 13. lipnja 2005. u prostoru Piere Cardin.

‹ Prethodno poglavlje  |  Iduće poglavlje ›